Güemilere Afro-Cubaans – Dans
Een güemilere (ook wemilere, tambor of toque de santo) is een openbare ceremonie voor de orisha's in de santería, met batá-trommels, gezang en dans. Soms neemt een orisha bezit van een gelovige.
Güemilere en bembé
Volgens Amira & Cornelius kent de santería twee soorten openbare muziekceremonies: de bembé (ook tambor con güiro), met conga's, en de güemilere, met batá-trommels. Beide eren de orisha's, bijvoorbeeld op de feestdag van een orisha, op de verjaardag van iemands inwijding, of als dank voor een gunst. Balbuena Gutiérrez noemt de güemilere (Tambor, Wemilere of Batá) een van de feestvormen voor de orisha's in Matanzas, met gewijde trommels (añá of de fundamento) of ongewijde (aberikulá).
De opbouw
- Oru seco (oru del igbodú): in relatieve stilte, vóór een speciaal altaar, spelen de trommels een toque voor elke orisha, zonder zang. Sommige muzikanten zien dit als het belangrijkste deel.
- Oru cantado (oru del eyá aranla): in de grote zaal leidt de voorzanger (akpwón) het gezang in vraag en antwoord. Elke santero wordt naar voren geroepen om te dansen als de muziek van zijn orisha klinkt.
- Zan balo ("patio"): een vrijer deel, waarin de zanger de ceremonie stuurt naar wat de meeste deelname oproept. Hier is bezetenheid het waarschijnlijkst.
- Cierre: weer vooral instrumentaal, met toques voor de Egún en enkele orisha's.
Dans en bezetenheid
Volgens EcuRed (over de feesten met trommels voor de orisha's) heeft elke orisha zijn eigen ritmes en zijn eigen dans: die van Yemayá bootst de golven na, die van Oggún het hakken met het kapmes, die van Ochún hoe ze zich voor de handspiegel mooi maakt. De dansen gelden meer als gebeden dan als "dans" in westerse zin. Een orisha kan een gewijde priester "bestijgen"; als hij een niet-ingewijde (aleyo) bestijgt, is dat meestal een teken dat die persoon zich moet laten inwijden. Zie ook de orisha-dansen.