Salon Geschiedenis

In de salons van de 19e eeuw kregen Europese groepsdansen in Cuba een Afrikaans ritme. Van contradanza via danza naar danzón: in drie stappen ontstond de eerste dansmuziek die echt Cubaans was.

Van Europese groepsdans naar Cubaans ritme

De contradanza is de Spaanse versie van de 18e-eeuwse Franse contredanse, die zelf weer afstamt van de Engelse country dance. Hoe hij precies in Cuba belandde, is niet zeker. Alejo Carpentier dacht aan Franse vluchtelingen uit de Haïtiaanse Revolutie (1791–1803); andere musicologen denken dat hij al decennia eerder rechtstreeks uit Spanje, Frankrijk of Engeland kwam. De oudste bewaarde Cubaanse contradanza, San Pascual Bailón, dateert van 1803.

Halverwege de 19e eeuw had de contradanza het Afrikaanse tresillo-ritme opgenomen: het eerste geschreven muziekstuk dat ritmisch op een Afrikaans patroon steunt. Alle lagen van de bevolking dansten hem, en vrijwel elke Cubaanse componist schreef contradanzas. De bekendste was Manuel Saumell (1817–1870).

Danza en danzón

In de tweede helft van de eeuw domineerde de danza. Muzikaal was die gelijk aan de contradanza (de naam is er waarschijnlijk een samentrekking van), maar er werd anders op gedanst. Vanaf de jaren 1870 nam de danzón het over. In 1879 klonk in Matanzas Las alturas de Simpson van Miguel Faílde, het stuk dat als begin van de danzón geldt.

Met de danzón veranderde ook het orkest. De orquesta típica met koper, klarinet, violen en pauken maakte plaats voor de lichtere charanga: fluit, violen, piano, contrabas, timbales en güiro. De danzón volgt een vaste vorm (ABAC), en tijdens de terugkerende inleiding, de paseo, stoppen de dansers even, praten wat en beginnen opnieuw.

Critici vonden de danzón schandalig: paren dansten dicht tegen elkaar, en klassen en rassen mengden zich op de dansvloer. Toch werd het tot de komst van de son in de jaren 1920 de belangrijkste populaire muziek van Cuba, en het is nog altijd de officiële nationale dans.

Genres in dit tijdperk

  • Contradanza
    De contradanza was de eerste Europese dans die in Cuba echt Cubaans werd: onder Afrikaanse invloed groeide ze uit tot iets eigens. Ze is het beginpunt van de Cubaanse salonlijn die later danzón, mambo en cha-cha-chá zou voortbrengen.
  • Danza
    De danza was de evolutionaire stap tussen de contradanza en de danzón — een intiemere, meer Cubaans geworden paardans die in de tweede helft van de 19e eeuw de salons van Havana domineerde.
  • Danzón
    De danzón, de eerste nationale dans van Cuba: Las alturas de Simpson van Miguel Faílde, Matanzas, 1 januari 1879, en de weg naar mambo, cha-cha-chá en timba.

Naar het volgende tijdperk

In de danzón zat al de kiem van wat volgde. José Urfé voegde in 1910 een swingende montuno met son-invloed toe, Aniceto Díaz zette er in 1929 zang op (de danzonete), en Orestes López schreef in 1938 de eerste mambosectie. Lees verder bij de son en de bigbands.


📝 Bronnen