Timba Genres – Muziek
Timba is Cubaanse dansmuziek die eind jaren 1980 in Havana ontstond. Ze bouwt voort op de son, met invloeden van salsa, funk, R&B en jazz, en vooral van Afro-Cubaanse folklore zoals rumba. Timba is snel, ritmisch en vol improvisatie: ritme en swing gaan voor melodie, en de band wisselt voortdurend van gear.
Kernpunten
- Ontstaan: eind jaren 1980 in Havana; groot geworden in de Speciale Periode van de jaren 1990
- Wortels: son en rumba, met salsa, funk, R&B en jazz
- Opbouw: eerst het lied (cuerpo), dan een lange montuno met coros, mambo's van de blazers en breakdowns
- Gears: in de montuno wisselt de band steeds van groove, soms elke vier basispassen, vaak op een handteken van de zanger of bandleider
- Klank: ritme en swing gaan voor melodie; zware percussie met drumstel en bassdrum
- Dans: timbadansen, casino en rueda met vrije, Afro-Cubaanse bewegingen die reageren op de gears; op de bomba vaak despelote
- Bekende bands: NG La Banda, Los Van Van, Charanga Habanera, Havana D'Primera
Het woord timba was eerst een compliment uit de rumba: een timbero was een goede muzikant. Rond 1988 werd het de naam voor een nieuwe muziek; onder anderen José Luis "El Tosco" Cortés, leider van NG La Banda, claimt dat hij het woord zo als eerste gebruikte.
De belangrijkste voorlopers zijn Los Van Van en Irakere uit de jaren 1970. NG La Banda nam in 1989 En la calle op, voor velen het eerste timba-album, en was een van de eerste bands die gears en eigen pianotumbaos per nummer vast gebruikte.
In de Speciale Periode van begin jaren 1990, de zware economische crisis na de val van de Sovjet-Unie, werd timba de muziek van het Havanaanse uitgaansleven. Cuba ging open voor toerisme, en dat gaf timba een groter publiek.
- Drumstel: bijna elke timbaband heeft een drummer; bands met een timbalero voegen een bassdrum toe.
- Bas: geen vast patroon zoals in salsa, maar een tumbao die bij het nummer hoort. De bassist stopt soms helemaal, zoals in de presión.
- Piano en keyboard: eigen tumbaos per nummer; synthesizers zijn gewoon.
- Blazers: snel, soms met bebop-invloed, tot in de uiterste registers.
- Improvisatie: zangers, blazers en ritmesectie improviseren volop.
Meer over de bouwstenen staat bij Timba-elementen.
Een paar bands bepaalden hoe timba klinkt. Ze staan hier per periode.
Voorlopers
- Los Van Van (1969) – de band van Juan Formell, die de songo ontwikkelde. Sinds 1969 de populairste band van Cuba, en zelf ook een van de grote timbabands.
- Irakere – de band van Chucho Valdés, buiten Cuba vooral bekend als Latin-jazzband. Mengde Afro-Cubaanse ritmes met son en jazz; José Luis "El Tosco" Cortés kwam hier vandaan.
De jaren 1990
- NG La Banda – meestal gezien als de eerste timbaband, met En la calle (1989). Vijf leden kwamen uit Irakere, onder wie El Tosco en de hele blazerssectie, de metales del terror.
- Charanga Habanera – het debuutalbum Me sube la fiebre (1992) begon de "timba-explosie". De band domineerde tot de oorspronkelijke bezetting in 1998 uit elkaar ging.
- Manolín, El Médico de la Salsa – door El Tosco ontdekt op de medische faculteit. Zijn populariteit werd vergeleken met Beatlemania.
- Paulito FG y su Élite – Paulito was met Issac Delgado en Manolín een van de drie grote zanger-bandleiders van de jaren 1990. Hij riep gear changes ter plekke af.
- Manolito y su Trabuco – de band van Manolito Simonet, met sterke zangers. De R&B-invloeden van zanger Ricardo Amaray kregen via Simonets arrangementen een Cubaans geluid.
- Bamboleo – geleid door pianist Lázaro Valdés jr., met R&B en jazzfusion. Met handtekens bouwt de band bloques ter plekke op.
- Klimax (1995) – de band van drummer en songwriter Giraldo Piloto, die ook Me sube la fiebre voor Charanga Habanera schreef. Harmonisch de meest originele van allemaal.
Na 2000
- Pupy y Los que Son Son (2001) – de band van pianist César "Pupy" Pedroso, na ruim dertig jaar Los Van Van. Zoekt een balans tussen son en timba.
- Havana D'Primera (2007) – de band van trompettist en zanger Alexander Abreu, een van de belangrijkste bands van de hedendaagse timba.
- Voorbeelden – nummers om naar te luisteren en op te dansen
- Timba-elementen – structuur, gears, breaks en arrangement
- Contratiempo – nummers met het tegenritme
- Evolutie van nummers – hoe nummers veranderden door de jaren
Timba en salsa: wat is het verschil?
Timba en salsa komen allebei uit de son voort en klinken op het eerste gehoor verwant. Het verschil zit in de ritmesectie en in hoe een nummer is opgebouwd. Volgens Kevin Moore draait het antwoord vooral om de gears.
- Hetzelfde: het tempobereik, de grote bel en vaak de standaard conga-marcha.
- Kick drum: salsabands gebruiken die niet; in timba is hij onmisbaar. Bijna elke timbaband heeft een drummer, en bij bands met een timbalero speelt die staand een kick drum.
- Bas: in salsa is de bombo-ponche-tumbao altijd hetzelfde en hij stopt nooit. In timba speelt de bas een tumbao op de clave die bij het nummer hoort, en hij stopt en zet weer in. Dat is een van de kenmerken van de gears.
- Conga's en piano: sommige timba-congueros schrijven per nummer een eigen marcha, twee of vier keer zo lang als de standaard. Pianotumbaos duren twee of vier claves, met in elke helft een ander ritme.
- Gears en breakdowns: de band wisselt steeds tussen vaste grooves, en juist de breakdown-gears zoals de presión onderscheiden timba van salsa.
- Wortels: salsa komt uit de son en de Cubaanse conjuntos van de jaren 40 en 50; timba put daarnaast uit rumba, batá-trommels, santería-liederen, funk en jazz.
- Arrangement: ingewikkelde blazerslijnen (champola's), veel uitgeschreven breaks (bloques) en vaak wisselen tussen majeur en mineur.
- Dans: op timba danst men casino, maar dansers reageren op de gears met andere bewegingen, zoals despelote. Volgens Moore is dat het sterkste argument dat timba een eigen genre is en niet zomaar "Cubaanse salsa".