Naast de salons groeide muziek zonder Europese deftigheid: op het platteland van Oost-Cuba (nengón en changüí) en op de binnenplaatsen van Havana en Matanzas (rumba). Uit deze wortels kwamen de son en, veel later, de ritmes van songo en timba.
Changüí ontstond begin 19e eeuw rond Baracoa, in de provincie Guantánamo, in de suikerrietraffinaderijen en de plattelandsgemeenschappen van tot slaaf gemaakte mensen. Het combineert de vorm van het Spaanse lied (canción) en de Spaanse gitaar met Afrikaanse ritmes en percussie. Het ensemble: marímbula, bongó, tres, güiro of guayo en zangers. Opvallend: changüí gebruikt geen clave. De tres speelt guajeos tussen de tellen, de guayo speelt erop.
Changüí stamt af van de oudere nengón en is verwant aan de kiribá. Samen gelden ze als voorlopers van de son montuno.
Rumba ontstond eind 19e eeuw in de solares, de binnenplaatsen van arme wijken in Havana en Matanzas: dans, percussie en zang, met claves en drie congatrommels. Eerst speelde men op houten kisten (cajones), later op tumbadoras. Er ontstonden drie stijlen: de langzame yambú, de populaire paardans guaguancó en de snelle, solistische columbia.
Uit de bergen van Oost-Cuba kwam de son, met changüí, nengón en kiribá als voorouders. De rumba bleef steeds terugkomen: in de quinto-achtige bongofrasen van de son in de jaren 1920, in de belpatronen van de mambo in de jaren 1940, in de songo van de jaren 1970, en in timba, waarvan veel muzikanten rumba hun belangrijkste inspiratie noemen.