Frankrijk

De Franse invloed op de Cubaanse muziek en dans kwam langs twee wegen: via Spanje, dat in de 18e eeuw de Franse hofmode overnam, en via de Haïtiaanse migratie na 1791. Die invloed is groot — van de contradanza, de eerste baldans die echt Cubaans werd, tot de fluit van de charanga.

De keten contredanse → contradanza

De contredanse was in de 17e–18e eeuw een populaire Franse baldans, zelf afgeleid van de Engelse country dance. Via het Spaanse hof van de Bourbons kwam hij in de 18e eeuw als contradanza naar Havana.

Na de Haïtiaanse Revolutie (1791) vluchtten Franse kolonisten met hun tot slaaf gemaakte arbeiders uit Saint-Domingue (Haïti) naar Oost-Cuba. Volgens Alejo Carpentier brachten zij een gecreoliseerde contredanse mee die de Cubaanse vorm sterk beïnvloedde; die stelling is omstreden.

In Cuba werd het de contradanza cubana, waaruit via de danza de danzón en uiteindelijk de cha-cha-chá en de mambo voortkwamen.

Franse contredanse → Spaanse contradanza → contradanza cubana (begin 19e eeuw) → danza / habanera → danzón (Matanzas, 1879) → mambo / cha-cha-chá

De hele route staat op de geschiedenispagina Contradanza.

De fluit in de Cubaanse muziek

De charanga — het salonorkest dat begin 20e eeuw de orquesta típica verdrong — heeft een houten fluit als belangrijkste melodie-instrument; het ensemble heette eerst charanga francesa. Dat gaf de Cubaanse dansmuziek een heel ander karakter dan de koperrijke orquesta típica. Belangrijke charanga-figuren:

  • Antonio Arcaño — charangaleider die de danzón de nuevo ritmo ontwikkelde (voorloper van de mambo)
  • Richard Egües — fluitist van Orquesta Aragón, hét charanga-ensemble van de 20e eeuw
  • José Luis "El Tosco" Cortés — fluitist en oprichter van NG La Banda, die de geest van de charanga meenam in de timba

Tumba francesa

Na de Haïtiaanse Revolutie kwamen Franse kolonisten met tot slaaf gemaakte en vrije zwarte Haïtianen naar Oost-Cuba. Uit die Haïtiaanse gemeenschap ontstond de tumba francesa. Deze traditie — een mengeling van Frans balceremonieel en Afrikaanse trommels — leeft nog altijd voort in Santiago de Cuba en Guantánamo en is door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed.

📝 Bronnen